Değerli öğrencilerim, 5. haftadan hepinize selamlar…
5.HAFTA DERS AKIŞI
5. SINIF · 5. HAFTA
Bilgisayarın Temel Bileşenleri
Bilgisayarın Yapısı ve Donanım
Merhaba! Haydi, bilgisayarın içini birlikte keşfedelim! 🔍
🖥️
⌨️
🖱️
Öğrenme Çıktısı · BTY.5.1.5 Bilgisayar sistemlerini çözümleyebilme
a) Bilgisayar sistemlerinin temel bileşenlerini belirler.
b) Bilgisayar sistemlerinin temel bileşenleri arasındaki ilişkileri belirler.
1 / 21
Merak Et
Haydi Düşünelim!
🧩
Sizce bir bilgisayar hangi bölümlerden oluşuyor?
⌨️
Bir masaüstü ya da dizüstü bilgisayarı klavye ve fare olmadan nasıl kullanabiliriz?
📷
Telefonunuzdaki bir fotoğraf 2 MB, başka bir fotoğraf 5 MB. Sizce bunun nedeni ne olabilir?
🎮
Oyun oynarken bilgisayarın hızını etkileyen şeyler neler olabilir?
☁️
Bir dosyayı USB belleğe kaydetmek ile buluta kaydetmek arasında ne fark vardır?
Bu soruların cevaplarını ders boyunca birlikte keşfedeceğiz!
2 / 21
Bölüm 1 · Bilgisayarın Yapısı
Bilgisayar Nedir?
Bilgisayar; aritmetiksel veya mantıksal işlemleri yapabilen, bilgi üretebilen ve kendisine aktarılan bilgileri saklayabilen elektronik bir üründür.
➕
Aritmetiksel İşlemler
Toplama, çıkarma, çarpma, bölme gibi işlemlerdir.
12 + 8 = 20
6 × 4 = 24
⚖️
Mantıksal İşlemler
Büyüktür, küçüktür, eşittir, sıralama gibi işlemlerdir.
15 > 9
3, 7, 12, 20
3 / 21
Bölüm 1 · Bilgisayarın Yapısı
Bilgisayar Sistemi İki Bölümden Oluşur
Donanım
Bilgisayarın elle tutulup gözle görülebilen bütün fiziksel parçalarıdır.
Güç kaynağı, işlemci, anakart, ekran, klavye, fare…
+
Yazılım
Bilgisayarın bütün donanımlarının kullanılmasını ve yönetilmesini sağlayan programlardır.
İşletim sistemi, oyunlar, resim çizme programı, web tarayıcısı…
= 🖥️ Çalışan bir bilgisayar
4 / 21
Bölüm 1 · Bilgisayarın Yapısı
Donanım ve Yazılım Birlikte Çalışır
Donanım olmadan yazılım çalışamaz.
Yazılım olmadan donanım ne yapacağını bilemez.
Örnek: Resim çizerken
1
Resim çizme programını açarız. (yazılım)
2
Fare ile çizim yaparız. (donanım)
3
İşlemci ve bellek çizimimizi işler. (donanım)
4
Resmimiz ekranda görünür. (donanım)
Bu hafta donanımı tanıyacağız. Yazılımı gelecek hafta ayrıntılı öğreneceğiz.
5 / 21
Bölüm 2 · Donanım
İç Donanım ve Dış Donanım
İç Donanım Birimleri
Bilgisayarın içinde yer alan ve anakarta doğrudan ya da kabloyla bağlı olan donanım birimleridir.
Güç kaynağı
İşlemci
Anakart
Sabit disk
RAM bellek
Ses kartı ve ekran kartı
🖥️
Dış Donanım Birimleri
Bilgisayara kablolu ya da kablosuz olarak dışarıdan bağlı olan giriş, çıkış ve depolama araçlarının tamamıdır.
Ekran
Klavye
Fare
Yazıcı
Kulaklık
Mikrofon
6 / 21
Bölüm 2 · Donanım
İç Donanım Birimleri
Güç Kaynağı
Bilgisayar gibi elektrikle çalışan aletlere güç sağlayan donanımdır.
İşlemci
Bilgisayardaki tüm işlemleri kontrol eder ve yönetir. Bilgisayarın beyni gibi düşünebiliriz.
Anakart
Bilgisayarın tüm donanım birimleri arasında iletişimi sağlayan temel parçadır.
Sabit Disk
Bilgisayarda verilerin kalıcı olarak depolanmasını sağlar.
RAM Bellek
Bilgilerin geçici olarak tutulduğu bellektir. Bilgisayar kapanınca buradaki bilgiler silinir.
Ekran Kartı
Anakart üzerine takılan ve ekrana görüntü aktarılmasını sağlayan elektronik karttır.
7 / 21
Bölüm 2 · Donanım
Dış Donanım Birimleri
🖥️
Ekran
Bilgisayarda yapılan tüm işlemlerin görüntülendiği donanımdır. Ekran kartına bağlanır.
⌨️
Klavye
Yazı yazmamızı ve komut girişi yapmamızı sağlar.
🖱️
Fare
Bilgisayarı kullanmamızı ve komut girişi yapmamızı sağlar.
🖨️
Yazıcı
Bilgisayarda hazırlanan belgeleri kâğıda aktarır.
Hoparlör ve Kulaklık
Bilgisayardaki sesin dışarıya aktarılmasını sağlar.
Tarayıcı
Belge veya dokümanları bilgisayar ortamına aktarır.
🔌
Dış donanım birimleri bilgisayara kablo ile ya da kablosuz olarak bağlanır.
8 / 21
Bölüm 2 · Donanım
Birimler Nasıl Birlikte Çalışır?
⌨️ Giriş
Veri bilgisayara girer.
Klavye, fare
İşlem
Veri işlenir.
İşlemci, RAM bellek
🖥️ Çıkış
Sonuç bize iletilir.
Ekran, hoparlör
Depolama
Dosyalar kaydedilir ve tekrar açılır.
Sabit disk, SSD, USB bellek
🧠
Örnek: Klavyede A tuşuna basarız → işlemci bu bilgiyi işler → ekranda A harfi görünür. “Kaydet” dediğimizde dosya depolama birimine yazılır.
9 / 21
Bölüm 2 · Donanım
Giriş Birimleri
Bilgisayarın dış donanımları özelliklerine göre giriş ve çıkış birimleri olarak adlandırılır.
Bilgisayara dışarıdan bilgi veya komut girişi yapılmasını sağlayan donanımlardır. Bilgisayara ses, komut, resim ve benzeri bilgileri gönderir.
⌨️
Klavye
Yazı ve komut girişi
🖱️
Fare
Komut girişi
Tarayıcı
Belgeyi bilgisayara aktarır
🎤
Mikrofon
Ses girişi
📷
Kamera
Görüntü girişi
📝
Optik Okuyucu
Optik formu okur
10 / 21
Bölüm 2 · Donanım
Çıkış Birimleri
Bilgisayardan dışarıya komut veya bilgi çıkışı yapılmasını sağlayan donanımlardır. Bilgisayardan ses, görüntü, yazı gibi bilgileri dışarı aktarmamızı sağlar.
🖥️
Ekran
Görüntü çıkışı
🖨️
Yazıcı
Kâğıda yazı ve resim çıkışı
Hoparlör
Ses çıkışı
Kulaklık
Ses çıkışı
📽️
Projeksiyon
Görüntüyü perdeye yansıtır
11 / 21
Bölüm 2 · Donanım
Hem Giriş Hem Çıkış Birimleri
İçerisine bilgi kaydedilen depolama birimleri hem giriş hem çıkış birimidir. Bu birimlere bilgi (her türlü dosya) aktarıldığında çıkış, bu birimlerden bilgi alındığında giriş birimi olarak kabul edilebilir.
Flash Bellek
Çıkış
Dosyayı içine kaydederiz.
Giriş
İçindeki dosyayı açarız.
📱
Dokunmatik Ekran
Giriş
Dokunuşumuzu alır.
Çıkış
Görüntüyü gösterir.
🎧
Mikrofonlu Kulaklık
Giriş
Mikrofonu sesimizi alır.
Çıkış
Kulaklığı sesi duyurur.
💾 Flash bellek
💿 CD / DVD
🗄️ Sabit disk
🔌 Harici hard disk
🎴 Hafıza kartı
📱 Dokunmatik ekran
🎧 Mikrofonlu kulaklık
12 / 21
Bölüm 2 · Donanım
Fare
Fare, ekrandaki işaretçiyi (imleci) hareket ettirmemizi ve bilgisayara komut vermemizi sağlayan bir giriş birimidir.
1
Sol Tuş
Bir şeyi seçmek ya da bir düğmeye tıklamak için bir kez basarız. Hızlıca iki kez basınca (çift tıklama) dosya ya da program açılır. Basılı tutup fareyi hareket ettirirsek sürükleriz.
2
Sağ Tuş
Tıkladığımız yere ait kısayol menüsünü açar. Bu menüde kopyala, yapıştır, yeniden adlandır gibi komutlar bulunur.
3
Orta Tuş (Tekerlek)
Tekerleği çevirerek sayfayı aşağı ve yukarı kaydırırız. Tekerleğe basınca orta tuş olarak çalışır.
13 / 21
Bölüm 2 · Donanım
Klavye ve Tuş Grupları
1
Yazı Tuşları
Harf, rakam ve noktalama işaretleri. Yazı yazmak için kullanılır.
2
Özel Tuşlar
Esc, Tab, Caps Lock, Shift, Ctrl, Alt, Enter, Geri Sil, Boşluk. Komut vermek ve yazıyı düzenlemek için.
3
Fonksiyon Tuşları
F1–F12. Programlarda özel görevler yapar; çoğu programda F1 yardımı açar.
4
Yön Tuşları
İmleci yukarı, aşağı, sağa ve sola taşır.
5
Düzenleme Tuşları
Insert, Delete, Home, End, Page Up, Page Down. Delete imlecin sağındaki karakteri siler.
6
Sayısal Tuş Takımı
Hesap makinesi gibi dizilmiş rakam ve işlem tuşları. Num Lock ile açılıp kapanır.
14 / 21
Bölüm 2 · Donanım
Klavyedeki Özel Tuşlar
Esc
İşlemi iptal eder, menüden çıkar.
Shift
Basılı tutunca harfi büyük yazar.
Ctrl
Kısayollarda kullanılır: Ctrl + C kopyala, Ctrl + V yapıştır.
Caps Lock
Açıkken bütün harfler büyük yazılır.
Enter
Alt satıra geçer, komutu onaylar.
Geri Sil
İmlecin solundaki harfi siler.
Boşluk
Kelimelerin arasına boşluk bırakır.
Tab
Bir sonraki kutucuğa geçer.
15 / 21
Bölüm 3 · Veri ve Depolama
Veri, Bit ve Bayt
1
Veri Nedir?
Bilgisayara girdiğimiz ve bilgisayarın işlediği yazı, sayı, resim, ses ve video gibi bilgilerin hepsine veri denir.
📝🔢🖼️🎵🎬
2
Veri Yer Kaplar
Kaydettiğimiz her veri, depolama biriminde bir yer kaplar. Bilgisayar verileri 0 ve 1’lerle saklar ve işler.
💾01
3
Bit ve Bayt
Bit, en küçük veri birimidir; değeri 0 ya da 1 olur. 8 bit bir araya gelerek 1 bayt olur.
0
1
0
0
0
0
0
1
8 bit = 1 bayt
A
Bir harf yaklaşık 1 bayt yer kaplar
🤔Peki bir fotoğraf ya da bir film kaç bayt yer kaplar? Hadi veri boyutu merdivenine çıkalım!
16 / 21
Bölüm 3 · Veri ve Depolama
Veri Boyutu Merdiveni
Bir harf 1 bayt yer kaplar; bir fotoğraf ya da film ise milyonlarca bayt eder! Uzunluğu metre, ağırlığı kilogram ile ölçtüğümüz gibi, büyüyen veriyi de bitten başlayıp büyüyen dijital hafıza birimleriyle ölçeriz.
bit
en küçük
0 ya da 1
1
Bayt (B)
= 8 bit
Bir harf
2
Kilobayt (KB)
= 1024 bayt
Kısa bir yazı
3
Megabayt (MB)
= 1024 KB
Bir fotoğraf
4
Gigabayt (GB)
= 1024 MB
Bir film
5
Terabayt (TB)
= 1024 GB
Büyük bir disk
6
📷
Fotoğraf ne kadar net ve ayrıntılı ise o kadar çok veri içerir; dosya boyutu da büyür. Bu yüzden bir fotoğraf 2 MB, diğeri 5 MB olabilir.
17 / 21
Bölüm 3 · Veri ve Depolama
Depolama Birimleri
Sabit Disk (HDD)
İçinde dönen bir disk vardır. Kapasitesi büyüktür; SSD’ye göre yavaştır.
SSD
Dönen parçası yoktur. Çok hızlıdır; bilgisayar ve programlar hızlı açılır.
USB Bellek
Küçük ve taşınabilirdir. Dosyaları bir bilgisayardan diğerine taşırız.
Bulut Depolama
Dosyaları internette saklar. İnternete bağlı her cihazdan ulaşılır.
💾
Depolama birimlerindeki dosyalar bilgisayar kapansa da silinmez; kalıcı olarak saklanır.
18 / 21
Özetleyelim
Neler Öğrendik?
🖥️ Bilgisayar aritmetiksel ve mantıksal işlemler yapar, bilgi üretir ve saklar. Bilgisayar sistemi donanım ve yazılımdan oluşur.
🎯 Giriş birimleri bilgisayara bilgi gönderir, çıkış birimleri dışarı aktarır; depolama birimleri, dokunmatik ekran ve mikrofonlu kulaklık hem giriş hem çıkış birimidir.
📦 İç donanım bilgisayarın içinde ve anakarta bağlıdır (güç kaynağı, işlemci, anakart, sabit disk, RAM…); dış donanım dışarıdan kablolu ya da kablosuz bağlanır (ekran, klavye, fare, yazıcı…).
🔁 Veri giriş biriminden girer, işlemci işler, çıkış birimi sonucu iletir; dosyalar depolama biriminde saklanır.
⌨️ Klavyedeki özel tuşlar ve farenin tuşları farklı görevler yapar.
🪜 bit → bayt → KB → MB → GB → TB · 8 bit = 1 bayt, sonraki her birim öncekinin 1024 katıdır.
💾 Sabit disk, SSD, USB bellek ve bulut hız, kapasite ve kullanım amacı bakımından farklıdır.
19 / 21
Gelecek Hafta
Sırada Yazılım Var!
❓
İşletim sistemi nedir?
❓
Arayüz ne demektir?
❓
Neden farklı işletim sistemleri vardır?
Evde ya da okulda kullandığın bilgisayar, tablet veya telefonda hangi programları kullandığını düşün ve defterine not et! 📝
20 / 21
Kaynaklar
Kaynaklar
📘
T.C. Millî Eğitim Bakanlığı · Bilişim Teknolojileri ve Yazılım 5 Öğretmenler İçin Kılavuz (Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli) · Bilgisayar Sistemlerinin Kullanımı (BTY.5.1.5)
📗
Bilişim Teknolojileri ve Yazılım 5. Sınıf Akıllı Defter · Yetsis Yayıncılık
🌐
eba.gov.tr · Giriş-Çıkış Birimleri, Veri Boyutu Merdiveni ve Bilgisayarın Temel Bileşenleri – Mini Oyun Seti materyalleri
21 / 21
| 📊 Sunumu İndir PDF · Renkli · 21 slayt |
🧩
Etkinlik 1 · Bilgisayarın Temel Bileşenleri – Mini Oyun Seti
Etkinlik yükleniyor… Düzenleyicide yalnızca bu kart görünür; gerçek etkinlik Önizle ekranında ve yayındaki sayfada açılır.
🐪
Etkinlik 2 · Deve Cüce: Giriş mi, Çıkış mı?
Etkinlik yükleniyor… Düzenleyicide yalnızca bu kart görünür; gerçek etkinlik Önizle ekranında ve yayındaki sayfada açılır.
⌨️
Etkinlik 3 · Klavye ve Fare Avı
Etkinlik yükleniyor… Düzenleyicide yalnızca bu kart görünür; gerçek etkinlik Önizle ekranında ve yayındaki sayfada açılır.
🪜
Etkinlik 4 · Veri Boyutu Merdiveni
Etkinlik yükleniyor… Düzenleyicide yalnızca bu kart görünür; gerçek etkinlik Önizle ekranında ve yayındaki sayfada açılır.
💾
Etkinlik 5 · Hangi Depolama Birimi?
Etkinlik yükleniyor… Düzenleyicide yalnızca bu kart görünür; gerçek etkinlik Önizle ekranında ve yayındaki sayfada açılır.
🛠️
Oyun · Bilgisayarı Topla!
Oyun yükleniyor… Düzenleyicide yalnızca bu kart görünür; gerçek oyun Önizle ekranında ve yayındaki sayfada açılır.
📝
Konu Özeti · 5. Sınıf 5. Hafta
Bilgisayarın Temel Bileşenleri: Donanım
🖥️ Bilgisayar Nedir? Donanım ve Yazılım
Bilgisayar; aritmetiksel veya mantıksal işlemleri yapabilen, bilgi üretebilen ve kendisine aktarılan bilgileri saklayabilen elektronik bir üründür.
➕ Aritmetiksel işlemler
Toplama, çıkarma, çarpma, bölme gibi işlemler
⚖️ Mantıksal işlemler
Büyüktür, küçüktür, eşittir, sıralama gibi işlemler
Donanım
Bilgisayarın elle tutulup gözle görülebilen bütün fiziksel parçalarıdır.
Yazılım
Bilgisayarın bütün donanımlarının kullanılmasını ve yönetilmesini sağlayan programlardır.
Donanım ve yazılım birlikte çalışır. Yazılımı gelecek hafta ayrıntılı öğreneceğiz.
📦 İç Donanım ve Dış Donanım
İç donanım birimleri bilgisayarın içinde yer alan ve anakarta doğrudan ya da kabloyla bağlı olan birimlerdir. Dış donanım birimleri bilgisayara kablolu ya da kablosuz olarak dışarıdan bağlı olan giriş, çıkış ve depolama araçlarıdır.
Güç kaynağı
Bilgisayar gibi elektrikle çalışan aletlere güç sağlar.
İşlemci
Bilgisayardaki tüm işlemleri kontrol eder ve yönetir; bilgisayarın beyni gibidir.
Anakart
Tüm donanım birimleri arasında iletişimi sağlayan temel parçadır.
Sabit disk
Verilerin kalıcı olarak depolanmasını sağlar.
RAM bellek
Bilgilerin geçici olarak tutulduğu bellektir; bilgisayar kapanınca silinir.
Ses ve ekran kartı
Anakarta takılır. Ekran kartı ekrana görüntü aktarılmasını sağlar.
Ekran
Yapılan tüm işlemlerin görüntülendiği donanımdır; ekran kartına bağlanır.
Klavye ve fare
Yazı yazmamızı, bilgisayarı kullanmamızı ve komut girişi yapmamızı sağlar.
Yazıcı
Hazırlanan belgeleri kâğıda aktarır.
Hoparlör, kulaklık
Bilgisayardaki sesin dışarıya aktarılmasını sağlar.
Tarayıcı
Belge veya dokümanları bilgisayar ortamına aktarır.
🔁 Birimler Nasıl Birlikte Çalışır?
⌨️ Girişklavye, fare
→
⚙️ İşlemişlemci, RAM
→
🖥️ Çıkışekran, hoparlör
Dosyalar depolama birimine kaydedilir ve oradan tekrar açılır.
Örnek: Klavyede A tuşuna basarız → işlemci bu bilgiyi işler → ekranda A harfi görünür.
🎯 Giriş, Çıkış ve Hem Giriş Hem Çıkış Birimleri
Bilgisayarın dış donanımları özelliklerine göre giriş ve çıkış birimleri olarak adlandırılır.
Giriş birimleri
Bilgisayara dışarıdan bilgi veya komut girişi yapılmasını sağlar; ses, komut, resim gibi bilgileri gönderir. Örnek: klavye, fare, tarayıcı, mikrofon, kamera.
Çıkış birimleri
Bilgisayardan dışarıya bilgi çıkışı yapılmasını sağlar; ses, görüntü, yazı gibi bilgileri dışarı aktarır. Örnek: ekran, yazıcı, hoparlör, kulaklık.
Hem giriş hem çıkış
İçerisine bilgi kaydedilen depolama birimleri: bunlara dosya aktarıldığında çıkış, bunlardan dosya alındığında giriş birimi olarak kabul edilir. Örnek: flash bellek, CD/DVD, sabit disk, harici hard disk, hafıza kartı, dokunmatik ekran, mikrofonlu kulaklık.
⌨️ Klavye ve Fare
Fare: İşaretçiyi hareket ettirir. Sol tuş seçme ve tıklama içindir (çift tıklama açar, basılı tutunca sürükler); sağ tuş kısayol menüsünü açar; orta tuş (tekerlek) çevrilince sayfayı kaydırır, basılınca orta tuş olarak çalışır.
Klavyedeki tuş grupları: yazı tuşları (harf, rakam, noktalama), özel tuşlar, fonksiyon tuşları (F1–F12), yön tuşları, düzenleme tuşları (Insert, Delete, Home, End, Page Up, Page Down) ve sayısal tuş takımı.
Esc işlemi iptal eder
Shift basılı tutunca büyük harf
Ctrl kısayollar: Ctrl + C, Ctrl + V
Caps Lock bütün harfler büyük
Enter alt satır, onaylama
Geri Sil soldaki harfi siler
Boşluk kelimeler arası boşluk
Tab sonraki kutucuğa geçer
🪜 Bit, Bayt ve Veri Boyutu Birimleri
Bit bilgisayardaki en küçük veri birimidir; değeri 0 ya da 1 olur. 8 bit = 1 bayt eder. Bir harf yaklaşık 1 bayt yer kaplar.
bit
bayt
KB
MB
GB
TB
Küçükten büyüğe: bit → bayt → kilobayt (KB) → megabayt (MB) → gigabayt (GB) → terabayt (TB). Bayttan sonra her birim bir öncekinin 1024 katıdır (1 KB = 1024 bayt).
Bir fotoğraf ≈ birkaç MB · Bir film ≈ birkaç GB. Fotoğraf ne kadar net ve ayrıntılıysa dosya boyutu o kadar büyür.
💾 Depolama Birimleri
Sabit disk (HDD)
İçinde dönen disk vardır. Kapasitesi çok büyüktür, SSD’ye göre yavaştır. Çok sayıda dosyayı saklamak için kullanılır.
SSD
Dönen parçası yoktur, çok hızlıdır. Bilgisayarın ve programların hızlı açılmasını sağlar.
USB bellek
Küçük ve taşınabilirdir. Dosyaları bir bilgisayardan diğerine taşımak için kullanılır.
Bulut depolama
Dosyaları internette saklar. İnternete bağlı her cihazdan dosyalara ulaşılır ve dosyalar paylaşılabilir.
Depolama birimleri hız, kapasite ve kullanım amacı bakımından birbirinden farklıdır. Depolama birimlerindeki dosyalar bilgisayar kapansa da silinmez.
| 📄 Konu Özetini İndir PDF · Renkli · 2 sayfa · A4 |
NOT: Sayfadaki sunum ve etkinlikler yapay zeka desteği ile hazırlanmıştır.
Çok sağolun hocam
Sayın hocam çok güzel içerikler paylaşıyorsunuz. Elinize emeğinize sağlık. Allah zihin açıklığı versin. İyi çalışmalar dilerim.